Twaalf talen – zoals de twaalf poorten van de heilige stad

‘Zij had een grote en hoge muur met twaalf poorten.’ – Openbaring 21:12

Handelingen 13–21 · 15 dagen · Hatay – Istanbul

Paulus compleet – alle Paulusplaatsen van Turkije in 15 dagen

‘Terwijl zij nu de Here dienden en vastten, zeide de heilige Geest: Zondert Mij Barnabas en Saulus af tot het werk, waartoe Ik hen geroepen heb.’Handelingen 13:2
Paulus compleet
15 dagen14 nachten
HatayVertrek
IstanbulEinde
Prijs op aanvraagPrijs

Meer dan de helft van het boek Handelingen speelt zich af op de bodem van het huidige Turkije. Wie de drie zendingsreizen van Paulus wil begrijpen, moet de afstanden zelf ervaren: de passen van de Taurus, de hoogvlakte van Lykaonië, de rivierdalen van de provincie Asia. Deze reis volgt hem over zo’n 3.100 kilometer – van de gemeente die hem uitzond tot aan de kust vanwaar hij naar Europa overstak.

Het eerste deel behoort aan het Oosten: Antiochië met de Petrusgrot, de haven Seleucië, Tarsus en de weg door de Cilicische Poort naar de gemeenten in Derbe, Lystra en Ikonium. Via Antiochië in Pisidië daalt u af naar Perge en Attalia, waar de eerste reis eindigde. Dan gaan de brieven open: Laodicea, Hiërapolis, Kolosse en het huis van Filemon.

In het Westen wachten Efeze, waar Paulus meer dan twee jaar onderwees, de afscheidsrede van Milete met Priëne en Didyma, Smyrna, Assus en Alexandrië Troas. In Istanbul staat aan het einde de waarschuwingsinscriptie uit de tempel van Jeruzalem, waar Paulus werd gearresteerd. Een door de staat erkende reisleiding ontsluit elke plaats; de bijbelteksten worden ter plaatse gelezen. Christenen van alle kerkelijke achtergronden zijn welkom.

De bijbelse leesroute

Deze teksten leest u ter plaatse

Hand. 11:19–26Antakya (welkomstavond)

De verstrooiden uit Jeruzalem prediken ook tot de Grieken – Barnabas haalt Saulus op uit Tarsus.

Gal. 2:11–14Petrusgrot

Het conflict over de tafelgemeenschap – gelezen in de stad waar het zich afspeelde.

Hand. 13:1–4Seleucië Pieria

De uitzending door de heilige Geest en het vertrek uit de haven naar Cyprus.

Hand. 22:3Tarsus

Paulus over zijn afkomst: geboren in Tarsus, opgevoed aan de voeten van Gamaliël.

Hand. 14:8–22Lystra

Genezing van de verlamde, verering als goden, steniging – en de bemoediging van de discipelen.

Hand. 14:1–7Konya (Ikonium)

Joden en Grieken komen tot geloof, de stad raakt verdeeld.

Hand. 13:14–48Antiochië in Pisidië

De eerste overgeleverde prediking van Paulus en het licht voor de heidenen.

Hand. 14:24–27Antalya (haven)

De terugkeer van de eerste reis: God heeft voor de heidenen een deur des geloofs geopend.

Openb. 3:14–22Laodicea

De brief aan de lauwe gemeente – bij de met kalk aangekoekte waterleidingen.

Filem. 8–20Kolosse

De bede voor Onesimus: niet langer als slaaf, maar als geliefde broeder.

Hand. 19:23–40Theater van Efeze

Het oproer van de zilversmeden rond de godin van de stad.

Hand. 20:17–38Milete

De afscheidsrede tot de oudsten van Efeze.

Hand. 16:6–11Alexandrië Troas

De roep naar Macedonië – het evangelie gaat naar Europa.

2 Tim. 4:6–8Istanbul (afsluiting)

De loop voleindigd, het geloof behouden – dankzegging aan het einde van de weg.

Tip: neem uw eigen Bijbel mee – op elke plaats slaan we samen de bijbehorende tekst open.
Bijbelcitaten: NBG-vertaling 1951.

Dag voor dag

Reisverloop

Dag1

Aankomst in Hatay – waar de discipelen het eerst christenen werden genoemd

Luchthaven Hatay → Antakya

Uw reisleiding ontvangt u op de luchthaven van Hatay en brengt u in een half uur naar Antakya. De stad aan de Orontes was ooit Antiochië, na Rome en Alexandrië de op twee na grootste stad van het Romeinse Rijk. De aardbeving van februari 2023 heeft haar zwaar getroffen; veel wordt opnieuw opgebouwd, en u ontmoet een stad die een nieuw begin maakt. ’s Avonds komt u samen voor het welkom. De reisleiding stelt de drie zendingsreizen voor en de route die u tot Istanbul zal voeren. Daarna leest u hoe verstrooiden uit Jeruzalem hier ook aan de Grieken het evangelie brachten en hoe Barnabas Saulus uit Tarsus ophaalde – een vol jaar onderwezen beiden in deze gemeente.

Hand. 11:19–26Overnachting: Antakya
Dag2

Antiochië – de gemeente die Paulus uitzond

Antakya → Petrusgrot → Daphne → Antakya

Op de helling van de Staurisberg ligt de Petrusgrot, een grotkerk met een gevel uit de tijd van de kruisvaarders. De plaatselijke overlevering ziet er een samenkomstplaats van de eerste gemeente in; de Bijbel getuigt van Petrus in Antiochië in de brief aan de Galaten. Hier leest u hoe Paulus hem in het gezicht weerstond, toen hij zich terugtrok van de gemeenschappelijke maaltijd met de heidenen. In het Archeologisch Museum tonen de mozaïeken, voor zover geopend, het leven in de wereldstad waarin de gemeente groeide. ’s Middags bezoekt u Daphne, de bronnenplaats met het eens beroemde woud van Apollo. ’s Avonds staat de uitzending centraal: de gemeente vastte, bad en legde Barnabas en Saulus de handen op.

Gal. 2:11–142 Makk. 4:33–34Hand. 13:1–3Overnachting: Antakya
Dag3

Van de haven van de uitzending naar de vaderstad van Paulus

Antakya → Seleucië Pieria → Tarsus

Bij Çevlik aan de Middellandse Zee lag Seleucië Pieria, de haven van Antiochië. Vanhier zeilden Paulus en Barnabas, ‘uitgezonden door de heilige Geest’, naar Cyprus. U loopt door de Titustunnel, het kanaal dat de keizers Vespasianus en Titus door de rots lieten hakken, en ziet de rotsgraven van Beşikli. Dan voert de weg over de Belenpas en via İskenderun door de Cilicische vlakte naar Tarsus. Op de blootgelegde Romeinse straat, bij de Paulusbron uit de overlevering en in de Pauluskerk uit de 19e eeuw hoort u zijn eigen woorden: geboren in Tarsus, burger van een niet onaanzienlijke stad. Hierheen keerde hij na zijn bekering terug, tot Barnabas hem kwam halen.

Hand. 13:4Hand. 21:39Hand. 22:3Hand. 9:30Hand. 11:25Gal. 1:21Overnachting: Tarsus
Dag4

Door de Cilicische Poort naar Derbe en Lystra

Tarsus → Cilicische Poort → Derbe → Lystra → Konya

Vroeg in de ochtend verlaat u Tarsus en bereikt u de Cilicische Poort, de nauwe kloof door de Taurus. Hier trok Paulus op zijn tweede reis doorheen, ‘door Syrië en Cilicië’, naar de gemeenten die hij met Barnabas had gesticht. Via Pozantı en Ulukışla gaat het omhoog naar de hoogvlakte. Bij Kerti Höyük, ten noorden van Karaman, staat u op de heuvel die het onderzoek op grond van inscripties als Derbe beschouwt; opgegraven is hij nog niet. ’s Middags volgt Lystra bij het dorp Hatunsaray. Hier genas Paulus een verlamde, werd hij als god vereerd en kort daarna gestenigd. Uit Lystra kwam Timotheüs. ’s Avonds bereikt u Konya, het bijbelse Ikonium.

Hand. 15:41Hand. 16:1–3Hand. 14:8–222 Tim. 1:5Overnachting: Konya
Dag5

Ikonium en Sille – Joden en Grieken komen tot geloof

Konya (Ikonium) → Sille → Konya → Eğirdir

De dag begint op de Alaeddinheuvel, de akropolis van het oude Ikonium. Hier predikten Paulus en Barnabas ‘geruime tijd’; vele Joden en Grieken kwamen tot geloof, tot de stad verdeeld raakte en de apostelen naar Lystra en Derbe vluchtten. In de Pauluskerk uit 1910 is op verzoek een meditatie mogelijk. In het nabije Sille ziet u rotskapellen en de kerk van de heilige Helena, waarvan de stichting door de keizerin plaatselijke overlevering is. De reisleiding vertelt ook het verhaal van Thekla uit Ikonium – uit de Handelingen van Paulus uit de 2e eeuw, niet uit de Bijbel. ’s Middags rijdt u via Beyşehir naar het Eğirdirmeer.

Hand. 13:51–14:7Rom. 1:16Overnachting: Eğirdir
Dag6

Antiochië in Pisidië – het licht voor de heidenen

Eğirdir → Antiochië in Pisidië → Antalya

Vanaf het Eğirdirmeer rijdt u naar Yalvaç en omhoog naar de Romeinse kolonie Antiochië in Pisidië. Tussen de tempel van Augustus, het theater en de bogen van het aquaduct leest u de prediking die Paulus hier op de sabbat in de synagoge hield – van de vaderen via David tot de opstanding van Jezus. Op de volgende sabbat kwam ‘bijna de gehele stad’ bijeen, en Paulus wendde zich tot de heidenen. Een inscriptie van de familie van Sergius Paulus, de stadhouder van Cyprus, doet onderzoekers vermoeden waarom hij juist hierheen trok. In het museum van Yalvaç ziet u vondsten uit de kolonie. ’s Middags gaat het via Isparta door de Taurus omlaag naar Antalya.

Hand. 13:14–482 Kor. 11:26Overnachting: Antalya
Dag7

Perge en Attalia – het einde van de eerste reis

Antalya → Perge → Antalya

Perge ligt maar een half uur van Antalya. Door de hellenistische stadspoort betreedt u de zuilenstraat, waar in het midden eens water stroomde. Hierheen kwamen Paulus en Barnabas vanuit Cyprus, en hier scheidde Johannes Marcus zich van hen af – een breuk die later tot onenigheid tussen Paulus en Barnabas leidde. Toch schrijft Paulus aan het einde van zijn leven over Marcus: hij ‘is mij zeer nuttig voor de dienst’. In het museum van Antalya ziet u de beelden uit Perge. ’s Middags gaat u door de Hadrianuspoort omlaag naar de oude haven. Vanuit Attalia zeilden de apostelen terug naar Antiochië en vertelden hoe God voor de heidenen een deur des geloofs had geopend.

Hand. 13:13Hand. 14:24–27Hand. 15:37–392 Tim. 4:11Overnachting: Antalya
Dag8

Laodicea – de gemeente aan wie Paulus schreef

Antalya → Laodicea → Pamukkale

Vanuit Antalya voert de weg over de Taurus en door het merengebied van Burdur naar het dal van de Lycus. Paulus is hier waarschijnlijk nooit zelf geweest; zijn medewerker Epafras had de gemeenten gesticht. Toch schrijft Paulus hoe zeer hij strijdt voor hen in Laodicea, en vraagt hij zijn brief ook daar te lezen – en ook de brief ‘uit Laodicea’, die verloren is gegaan. In Laodicea loopt u over de Syrische Straat naar de kerk uit de 4e eeuw. Bij de waterleidingen met hun kalkkorsten wordt de brief uit de Openbaring tastbaar: noch koud noch heet. Hier leest u het woord van de Heer die aan de deur staat en klopt. In de late namiddag bereikt u Pamukkale.

Kol. 2:1Kol. 4:13–16Openb. 3:14–22Overnachting: Pamukkale
Dag9

Hiërapolis, Kolosse en Afrodisias – de brieven in het Lycusdal

Pamukkale → Hiërapolis → Kolosse → Afrodisias → Pamukkale

In de vroege ochtend loopt u door Hiërapolis boven de witte kalkterrassen. Paulus noemt de stad in de brief aan de Kolossenzen; op de heuvel staat het Martyrion dat de oudkerkelijke overlevering met de apostel Filippus verbindt. Dan rijdt u naar Kolosse, een nog nauwelijks opgegraven heuvel aan de voet van de Honazberg. Hier woonden Filemon en zijn weggelopen slaaf Onesimus, die Paulus als ‘geliefde broeder’ terugstuurde. U leest de hele brief aan Filemon op de plaats van bestemming. ’s Middags bereikt u Afrodisias met het Sebasteion en het stadion. In het museum toont een schenkersinscriptie Joden, proselieten en ‘godvrezenden’ naast elkaar – juist de mensen tot wie Paulus in de synagogen sprak.

Kol. 4:13Kol. 1:1–8Kol. 1:15–20Filem. 1–25Hand. 13:16, 26Overnachting: Pamukkale
Dag10

Via Nysa en Tralles naar Efeze

Pamukkale → Nysa → Tralles → Efeze → Kuşadası

Door het vruchtbare Meanderdal rijdt u naar het westen. In Nysa, hoog boven een kloof, studeerde de geograaf Strabo; in Tralles herinnert de reisleiding aan de brief die Ignatius van Antiochië omstreeks 110 aan de gemeente daar schreef. ’s Middags bereikt u Efeze. Via de Curetenstraat daalt u af naar de Celsusbibliotheek. Meer dan twee jaar onderwees Paulus hier, ‘zodat allen, die Asia bewoonden, het woord des Heren hoorden’. In het Grote Theater leest u hoe de zilversmeden rond Demetrius de menigte ophitsten. In de late namiddag staat u in de Johannesbasiliek boven het graf dat de overlevering aan de apostel Johannes toeschrijft.

Hand. 19:8–10Hand. 19:20Hand. 19:23–40Overnachting: Kuşadası
Dag11

Priëne, Milete en Didyma – het afscheid van de oudsten

Kuşadası → Priëne → Milete → Didyma → Dilek → Kuşadası

De dag begint in Priëne, de hellenistische stad op de helling boven de Meandervlakte. Uit Priëne stamt de kalenderinscriptie die de verjaardag van keizer Augustus viert als het begin van de ‘evangeliën’ voor de wereld – Marcus begint zijn boek met ‘het evangelie van Jezus Christus’. In Milete zit u in het theater, op welks treden de ‘Plaats van de Joden, die ook godvrezenden heten’ is uitgehakt, en leest u de afscheidsrede tot de oudsten van Efeze. In Didyma staat de reusachtige tempel van Apollo, eens een van de grote orakels. ’s Middags kijkt u vanaf het schiereiland Dilek over naar Samos, waarlangs het schip van Paulus op weg naar Milete voer.

Marc. 1:1Hand. 20:15–38Hand. 17:242 Tim. 4:20Overnachting: Kuşadası
Dag12

Smyrna – het woord in heel de provincie Asia

Kuşadası → İzmir (Smyrna)

Na ruim een uur rijden bereikt u İzmir, het antieke Smyrna. Handelingen noemt de stad niet, maar vertelt wel dat in de jaren van Paulus in Efeze ‘allen, die Asia bewoonden’, het woord hoorden. In de agora met haar machtige kelderverwulfsels vindt u vroegchristelijke ingekraste opschriften. Vanaf de burchtheuvel Kadifekale overziet u de baai. In de Polycarpuskerk gedenkt u de bisschop van Smyrna, die omstreeks 155 als martelaar stierf; zijn dood wordt overgeleverd in een buitenbijbels verslag. Hier leest u de brief aan Smyrna: ‘Wees getrouw tot de dood.’ De late namiddag is vrij – om uit te rusten vóór de lange reisdag.

Hand. 19:10Openb. 2:8–11Overnachting: İzmir
Dag13

Assus en Troas – de roep naar Europa

İzmir → Edremit → Assus → Alexandrië Troas → Çanakkale

Vroeg verlaat u İzmir en rijdt u langs de kust naar het noorden tot aan de Golf van Edremit, het antieke Adramyttium. Met een schip uit deze stad begon Paulus als gevangene de reis naar Rome. Dan klimt u in Assus naar de tempel van Athena en kijkt u neer op de haven waar Paulus na zijn voettocht vanuit Troas aan boord ging. In Alexandrië Troas, tussen de thermen en de verzande haven, leest u over het nachtelijk gezicht: ‘Kom over naar Macedonië en help ons!’ Hier begint het wij-verslag, hier wekte Paulus Eutychus op, en hier liet hij zijn mantel en boeken bij Karpus achter. ’s Avonds bereikt u Çanakkale.

Hand. 27:2Hand. 20:13–14Hand. 16:8–11Hand. 20:6–122 Tim. 4:13Overnachting: Çanakkale
Dag14

Over de Dardanellen naar Istanbul – de steen uit de tempel

Çanakkale → Eceabat → Istanbul

’s Ochtends brengt de veerboot u over de Dardanellen, de oude Hellespont, van Azië naar Europa. Door Thracië en langs de Zee van Marmara rijdt u naar Istanbul. In het Archeologisch Museum staat de Griekse waarschuwingsinscriptie uit de tempel van Jeruzalem: geen vreemdeling mocht de afscheiding rond het heiligdom overschrijden, anders had hij zijn dood aan zichzelf te wijten. Omdat men meende dat Paulus Trofimus de Efeziër in de tempel had gebracht, werd hij daar gegrepen. En juist deze tussenmuur, schrijft Paulus aan de Efeziërs, heeft Christus weggebroken. ’s Avonds viert u de slotmeditatie met het woord van de apostel: ‘Ik heb de goede strijd gestreden, ik heb mijn loop voleindigd.’

Hand. 21:27–29Ef. 2:142 Tim. 4:6–8Fil. 1:6Overnachting: Istanbul
Dag15

Terugreis vanuit Istanbul

Istanbul → Luchthaven Istanbul

Afhankelijk van uw vluchttijd is er ’s ochtends nog tijd voor een laatste wandeling door de oude stad of een blik over de Bosporus. Daarna brengt de transfer u in ongeveer een uur naar de luchthaven van Istanbul. U neemt twee weken mee waarin het boek Handelingen zich hoofdstuk na hoofdstuk onder uw voeten heeft geopend: de uitzendende gemeente van Antiochië, de passen van de Taurus, de heuvels van Derbe en Lystra, het theater van Efeze en de kust van Troas. Wie nog wil blijven, verlengt met enkele dagen in Istanbul of met strandvakantie aan de Egeïsche Zee.

De route

Op de kaart

Luchthaven Hatay1Luchthaven HatayAntakya (Antiochië)2Antakya (Antiochië)Daphne (Harbiye)3Daphne (Harbiye)Seleucië Pieria4Seleucië PieriaTarsus5TarsusCilicische Poort6Cilicische PoortDerbe (Kerti Höyük)7Derbe (Kerti Höyük)Lystra (Hatunsaray)8Lystra (Hatunsaray)Konya (Ikonium)9Konya (Ikonium)Sille10SilleEğirdir11EğirdirAntiochië in Pisidië12Antiochië in PisidiëAntalya (Attalia)13Antalya (Attalia)Perge14PergeLaodicea15LaodiceaHiërapolis / Pamukkale16Hiërapolis / PamukkaleKolosse17KolosseAfrodisias18AfrodisiasNysa19NysaTralles (Aydın)20Tralles (Aydın)Efeze / Selçuk21Efeze / SelçukKuşadası22KuşadasıPriëne23PriëneMilete24MileteDidyma25DidymaSchiereiland Dilek26Schiereiland Dilekİzmir (Smyrna)27İzmir (Smyrna)Edremit (Adramyttium)28Edremit (Adramyttium)Assus29AssusAlexandrië Troas30Alexandrië TroasÇanakkale31ÇanakkaleEceabat32EceabatIstanbul33IstanbulLuchthaven Istanbul34Luchthaven Istanbul
1Luchthaven Hatay2Antakya (Antiochië)3Daphne (Harbiye)4Seleucië Pieria5Tarsus6Cilicische Poort7Derbe (Kerti Höyük)8Lystra (Hatunsaray)9Konya (Ikonium)10Sille11Eğirdir12Antiochië in Pisidië13Antalya (Attalia)14Perge15Laodicea16Hiërapolis / Pamukkale17Kolosse18Afrodisias19Nysa20Tralles (Aydın)21Efeze / Selçuk22Kuşadası23Priëne24Milete25Didyma26Schiereiland Dilek27İzmir (Smyrna)28Edremit (Adramyttium)29Assus30Alexandrië Troas31Çanakkale32Eceabat33Istanbul34Luchthaven Istanbul
Inbegrepen & prijs

Wat bij de reissom inbegrepen is

Prijs op aanvraag

De reissom hangt af van de reisdatum, de groepsgrootte en de kamerverdeling. U ontvangt een persoonlijke offerte – gratis en vrijblijvend.

Aanvragen →

⛔ Zonder verkooptochten: tapijt-, sieraden- of lederbedrijven maken geen deel uit van de reis.

Inbegrepen

  • 14 overnachtingen in goede middenklasse- en 4-sterrenhotels met halfpension
  • Alle ritten per touringcar met airconditioning, luchthaventransfers in Hatay en Istanbul
  • Door de staat erkende reisleiding
  • Entreegelden volgens programma
  • Veerovertocht over de Dardanellen
  • Welkomst- en afscheidsavond

Niet inbegrepen

  • Vlucht
  • Lunches en dranken
  • Fooien
  • Reisverzekeringen
  • Persoonlijke uitgaven
Goed om te weten

Veelgestelde vragen

Zijn echt alle Paulusplaatsen van Turkije opgenomen?

De reis omvat alle haltes van de drie zendingsreizen in het binnenland en aan de Egeïsche Zee die vandaag te lokaliseren zijn. De Lycische havens Patara en Myra en ook Knidus, die Paulus alleen op doorreis aandeed, liggen buiten de route en zijn als verlenging mogelijk.

Is het zeker waar Derbe en Lystra lagen?

Lystra is dankzij een inscriptie bij het dorp Hatunsaray goed vastgesteld. Derbe wordt op grond van gevonden inscripties tegenwoordig overwegend bij de heuvel Kerti Höyük bij Karaman gezocht; de plaats is nog niet opgegraven.

Kan men Antakya na de aardbeving bezoeken?

Ja. Antakya wordt sinds de aardbeving van februari 2023 herbouwd; afzonderlijke plaatsen kunnen gesloten of beperkt toegankelijk zijn. We controleren de actuele situatie vóór elke reisdatum en passen het programma aan.

Hoe inspannend is de reis?

De reis kent enkele lange reisdagen met vijf tot zes uur netto rijtijd (dag 4, 13 en 14). De paden op de opgravingen zijn deels oneffen en stenig; een normale conditie is voldoende.

Wat is de beste reistijd?

April tot juni en september en oktober. In hartje zomer is het in het binnenland en aan de Egeïsche Zee erg heet, in de winter op de hoogvlakte rond Konya koud.

Is de vlucht bij de reissom inbegrepen?

Nee. U vliegt naar Hatay en vanuit Istanbul, meestal met een overstap in Istanbul. Op verzoek vragen we een passende verbinding voor u aan.

Wat kost de reis?

De prijs hangt af van de reisdatum, de groepsgrootte en de kamerverdeling. Na uw aanvraag ontvangt u een persoonlijke offerte – vrijblijvend en kosteloos.

In welke taal wordt de reis begeleid?

Een door de staat erkende reisleiding begeleidt u – in het Nederlands of in een van 25 talen. Wij begeleiden gasten sinds 1989.

Aanvraag & boeking

Deze reis aanvragen

Paulus compleet – alle Paulusplaatsen van Turkije in 15 dagen

Soort reis
Gewenste periode
Verlenging

Wilt u uw reis verlengen?

Contact
Gratis en vrijblijvend – prijzen op aanvraag.
Vragen? Schrijf ons!